Jak sprawnie zakończyć działalność spółki GmbH

Likwidacja spółki, ogłoszenie upadłości, rozwiąanie spółki

 

Wstęp

Likwidacja to termin określający proces zmierzający do rozwiązania i zakończenia bytu prawnego spółki. Wiąże się ona z koniecznością dochowania niezbędnych formalności, podlegających następnie kontroli sądu. Zostały one uregulowane w rozdziale 5 (§§ 60 – 77) niemieckiej ustawy o spółce GmbH (Gesetz betreffend die Gesellschaften mit beschränkter Haftung, dalej: GmbHG). W toku likwidacji działalność spółki nie jest już nastawiona na zysk, lecz na zakończenie jej uczestnictwa w obrocie.

Paragraf 60 ustawy o GmbH wskazuje kilka przyczyn rozwiązania spółki. Są nimi przede wszystkim upływ czasu, podjęcie uchwały wspólników o jej rozwiązaniu, wydanie wyroku sądu lub decyzji organu, zakończenie procedury upadłościowej lub wydanie odmownej decyzji jej wszczęcia, a także zarządzenie sądu rejestrowego wskazujące na nieprawidłowości umowy spółki lub wykreślające spółkę z rejestru ze względu na brak majątku. Katalog tych przesłanek nie jest jednak zamknięty, dlatego możliwe jest rozwiązanie spółki na skutek zaistnienia innych przyczyn, niewskazanych w ustawie, lecz zawartych w umowie spółki.

Proces zakończenia działalności spółki składa się z 3 etapów. Rozwiązania, likwidacji oraz wykreślenia z rejestru. Należy w tym miejscu zauważyć, że rozwiązanie nie oznacza jeszcze unicestwienia bytu spółki, stanowi o tym dopiero jej wykreślenie. Do tego momentu spółka posiada cały czas zdolność prawną i sądową.

 

I. Rozwiązanie

Proces rozwiązania spółki można przedstawić na przykładzie jednej z najczęstszych przyczyn zamknięcia działalności spółki, czyli podjęcia uchwały wspólników o jej rozwiązaniu. Jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, wymagana jest do tego większości ¾ głosów na zgromadzeniu wspólników. W ustawie natomiast brak jest uregulowań co do formy uchwały, dlatego wydaje się, że istotą jest sama wyrażona wola jej rozwiązania. Powinna ona natomiast zawierać postanowienie regulujące to, kto będzie zobowiązany do przechowywania dokumentów spółki przez 10 lat od zakończenia likwidacji. Uchwała jest skuteczna z chwilą jej podjęcia bądź z dniem w niej wskazanym. Szczególnie poleca się ustalenie tego dnia na koniec roku obrotowego ze względu na konieczność sporządzenia bilansu otwarcia likwidacji. Podjęcie uchwały kreuje również obowiązek używania w nazwie przedsiębiorstwa dodatku „in Liquidation” bądź skrótu „i.L” (w likwidacji).

Rozwiązanie pociąga za sobą obowiązek wskazania osób pełniących funkcję likwidatorów odpowiedzialnych za prowadzenie likwidacji oraz reprezentowanie spółki na zewnątrz, gdyż z chwilą podjęcia uchwały o rozwiązaniu spółki wygasa dotychczasowy sposób reprezentacji. Likwidatorzy są zobowiązani m.in. do podpisania zgłoszenia rozwiązania spółki oraz skierowania go za pośrednictwem notariusza do właściwego sądu rejestrowego. Likwidatorami mogą być dotychczasowi cżłonkowie zarządu bądź inne osoby.

 

II. Likwidacja

Artykuły 70-73 GmbHG wskazują, że do najważniejszych zadań likwidatorów należy upłynnienie majątku spółki, zamknięcie bieżącej działalności, zaciąganie nowych zobowiązań możliwe jest jedynie, gdy ma na celu likwidację, bilans likwidacyjny, sprawozdanie finansowe spółki, wypełnienie zobowiązań, ściągnięcie wierzytelności i co ważne zawiadomienie wierzycieli o rozwiązaniu spółki.

Innym zadaniem likwidatora jest ogłoszenie informacji o rozwiązaniu spółki w Monitorze Federalnym [Bundesanzeiger] oraz od trzeciego wezwania wierzycieli do zgłaszania swoich wierzytelności posiadanych wobec spółki zaczyna się liczyć okres tzw. roku zawieszenia spółki (Sperrjahr), z którego upływem następuje podział między wspólników pozostałego w spółce majątku, oznaczający zakończenie fazy likwidacji.

Pamiętać należy równiez o konsekwencjach podatkowych, a mianowicie o konieczności przedłożenia wszystkich bilansów rocznych – o ile nie zostały sporządzone – oraz bilansu otwierającego i zamykającego likwidację.

 

Wykreślenie z rejestru

Zgodnie z § 74 ust. 1 GmbHG, zakończenie likwidacji kreuje po stronie likwidatorów obowiązek zgłoszenia do sądu rejestrowego wygaśnięcia spółki. Do zgłoszenia dołącza się dowód ogłoszenia oraz wezwania wierzycieli. Zgłoszenie ma na celu sprawdzenie przez sąd prawidłowości przeprowadzonej likwidacji. Jeżeli nic nie stoi na przeszkodzie, sąd wykreśla spółkę z rejestru. Wiąże się to z utratą przez spółkę bytu prawnego.

 

III. Upadłość

W sytuacji gdy rozwiązanie spółki następuje w skutek wszczęcia procedury upadłościowej, zastosowania nie znajdą powyższe przepisy, lecz uregulowania odnoszące się do postępowania upadłościowego.

Upadłość to postępowanie wszczynane w sytuacji niewypłacalności dłużnika. Niewypłacalność może mieć różne przyczyny np. wewnętrzne działania przedsiębiorstwa polegające na błędnym planowaniu i nieprawidłowej ocenie sytuacji finansowej, zewnętrzne zmiany rynku lub inne nieprzewidziane zdarzenia.

Aby uniknąć upadłości, możliwe jest wcześniejsze skorzystanie z opcji polegających na negocjacjach z wierzycielem odnośnie odroczenia płatności, spłaty w ratach, umorzenia długu, czy skorzystania z instytucji poręczenia. Jeżeli czynności te nie przyniosą skutku, konieczne jest przeprowadzenie postępowania upadłościowego w formie sądowej albo pozasądowej. Warunkiem jednak jest to, aby masa upadłości wystarczyła na pokrycie wydatków związanych z upadłością i przynajmniej częściowo na zaspokojenie roszczeń wierzycieli.

 

Odpowiedzialność

Warto także odpowiedzieć na pytanie, jak kształtuje się odpowiedzialność członka zarządu spółki GmbH w sytuacji upadłości spółki. Niezależnie od tego, kto wszczyna spór, czy jest to członka zarządu niemieckiej spółki czy polski wierzyciel, zastosowanie znajdują przepisy wynikające z prywatnego prawa międzynarodowego tzn. co do zasady prawo siedziby spółki. Inaczej jak w prawie polskim, wierzyciel spółki GmbH musi włożyć dużo większy wysiłek w uzyskanie zaspokojenia roszczenia niewypłacalnej spółki przez członka zarządu. Nie wystarczy jedynie zaistnienie przesłanki niewypłacalności spółki. Wymagane jest dodatkowo udowodnienie, że spółka w czasie zawierania transakcji była już w stanie niewypłacalności lub nadmiernego zadłużenia, azarząd umyślnie lub przez niedbałość nie złożył wniosku o upadłość, jak również wykazania szkody, związku przyczynowego itd.

Przepisem, który wskazuje na bezpośrednią odpowiedzialność członków zarządu spółki GmbH jest § 823 ust. 2 BGB (bürgerliches Gesetzbuch- niemiecki kodeks cywilny), wskazujący na odpowiedzialność osoby, która swoim zachowaniem naruszyła przepisy mające na celu ochronę praw osób trzecich, w tym wypadku jest to obowiązek złożenia wniosku o upadłość. Zgodnie z § 15a ust. 1 InsO (Insolvenzordnung-niemieckiej ustawy prawo upadłościowe) zarząd spółki GmbH zobowiązany jest do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie później niż 3 tygodnie – przy czym istnieją w tm przypadku pewne wyjątki – od wystąpienia niewypłacalności lub nadmiernego zadłużenia. Jeśli brak członków zarządu, obowiązek ten przechodzi na udziałowców. W związku z tym zarząd zobowiązany jest do stałego monitorowania sytuacji finansowej przedsiębiorstwa i jest przy tym zobowiązany do zachowania należytej staranności wymaganej od osób posiadających kwalifikacje kierownicze. Zarząd ma swobodę oceny sytuacji, jednak czasem koniecznym może być skorzystanie z pomocy specjalisty. Na podstawie § 823 ust. 2 BGB w zw. z § 15a ust. 1 InsO zarząd odpowiada z tytułu niedbałości i winy umyślnej.

Dostęp do dokumentacji spółki w celu udowodnienia swojej racji przez wierzyciela jest utrudniony, co stanowić może dodatkową ochronę z punktu widzeniazarządu. W związku z tym konieczne jest współdziałanie z osobami trzecimi. Jedną z nich jest syndyk masy upadłości. Jego zadaniem nie jest wprawdzie wyłącznie wspieranie wierzycieli, przy dochodzeniu przez nich zaspokojenia, jednak dzięki sporządzanym przez niego sprawozdaniom o stanie upadłości, można dowiedzieć się, kiedy spółka doprowadziła się do stanu niewypłacalności lub nadmiernego zadłużenia. W zależności od rzetelności i zainteresowania syndyka postępowanie upadłościowe może trwać długo. Dlatego też niekedy dochodzi do zawiadomienia prokuratury, której wyniki postępowania na podstawie doniesienia o przewlekaniu zgłoszenia upadłości oraz o oszustwie mogą być istotne dla wierzyciela w procesie cywilnym.

 

Podsumowanie

Zakończenie działalności spółki GmbH nie jest trudne. Nie należy jednak całkowicie pomijać tego tematu nawet jeżeli spółka nie prowadziła w istotnie żadnej działalności czy nie przynosiła zysków. Może się zdarzyć, że do zakńczenia działalności doprowadzi upadłość, co nie musi się jedank wiązać się ostatecznie z ponoszeniem osobistej odpowiedzialności przez członków zarządu. Warto natomiast pamiętać, by osoby znajdujące się w zarządzie miały choćby podstawową wiedzę dotyczącą prowadzenia spraw spółki. Ważne jest systematyczne monitorowanie finansów spółki. Zaleca się także skorzystanie z porad specjalistów, aby uchronić się przed ewentualnym zaspokojeniemz majątków osobistych zarządu, spowodowanym ich brakiem dbałości o sprawy spółki.